Mapa wymagań maturalnych z fizyki

przedstawia jednostki wielkości fizycznych, wyraża je poprzez jednostki podstawowe; przelicza wielokrotności i podwielokrotności;

posługuje się materiałami pomocniczymi, w tym tablicami fizycznymi i chemicznymi oraz kartą wybranych wzorów i stałych fizykochemicznych;

Nie przypisano jeszcze osobnej lekcji ani zadania do tego wymagania. Uwzględnij je w nauce, korzystając także z podręcznika i materiałów CKE.

prowadzi obliczenia szacunkowe i poddaje analizie otrzymany wynik;

przeprowadza obliczenia liczbowe, posługując się kalkulatorem;

rozróżnia wielkości wektorowe i skalarne, wykonuje graficznie działania na wektorach (dodawanie, odejmowanie, mnożenie przez liczbę, rozkładanie na składowe);

tworzy teksty, tabele, diagramy lub wykresy, rysunki schematyczne lub blokowe dla zilustrowania zjawisk bądź problemu; właściwie skaluje, oznacza i dobiera zakresy osi;

wyodrębnia z tekstów, tabel, diagramów lub wykresów, rysunków schematycznych lub blokowych informacje kluczowe dla opisywanego zjawiska bądź problemu; przedstawia te informacje w różnych postaciach;

rozpoznaje zależność rosnącą bądź malejącą na podstawie danych z tabeli lub na podstawie wykresu; rozpoznaje proporcjonalność prostą na podstawie wykresu;

dopasowuje prostą do danych przedstawionych w postaci wykresu; interpretuje nachylenie tej prostej i punkty przecięcia z osiami;

przeprowadza wybrane obserwacje, pomiary i doświadczenia na podstawie ich opisów; planuje i modyfikuje ich przebieg; formułuje hipotezę i prezentuje kroki niezbędne do jej weryfikacji;

opisuje przebieg doświadczenia lub pokazu; wyróżnia kluczowe kroki i sposób postępowania oraz wskazuje rolę użytych przyrządów i uwzględnia ich rozdzielczość;

przestrzega zasad bezpieczeństwa podczas wykonywania obserwacji, pomiarów i doświadczeń;

wyznacza średnią z kilku pomiarów jako końcowy wynik pomiaru powtarzanego;

posługuje się pojęciem niepewności pomiaru wielkości prostych; zapisuje wynik pomiaru wraz z jego jednostką oraz z uwzględnieniem informacji o niepewności; uwzględnia niepewności przy sporządzaniu wykresów;

przeprowadza obliczenia i zapisuje wynik zaokrąglony do zadanej liczby cyfr znaczących;

przedstawia własnymi słowami główne tezy tekstu popularnonaukowego z dziedziny fizyki lub astronomii;

wyodrębnia zjawisko z kontekstu, nazywa je oraz wskazuje czynniki istotne i nieistotne dla jego przebiegu;

tworzy modele fizyczne lub matematyczne wybranych zjawisk i opisuje ich założenia; ilustruje prawa i zależności fizyczne z wykorzystaniem tych założeń.

opisuje ruch względem różnych układów odniesienia;

rozróżnia pojęcia położenie, tor i droga;

opisuje ruchy postępowe, posługując się wielkościami wektorowymi: przemieszczeniem, prędkością i przyspieszeniem wraz z ich jednostkami;

opisuje ruchy prostoliniowe jednostajne i jednostajnie zmienne, posługując się zależnościami położenia, wartości prędkości i przyspieszenia oraz drogi od czasu;

sporządza i interpretuje wykresy zależności parametrów ruchu od czasu;

wyznacza położenie, wartość prędkości, wartość przyspieszenia i drogę w ruchu jednostajnym i jednostajnie zmiennym na podstawie danych zawartych w postaci tabel i wykresów;

opisuje ruchy złożone jako sumę ruchów prostych; analizuje rzut poziomy jako przykład ruchu dwuwymiarowego;

opisuje ruch jednostajny po okręgu, posługując się pojęciami: okresu, częstotliwości, prędkości liniowej oraz przemieszczenia kątowego, prędkości kątowej i przyspieszenia dośrodkowego wraz z ich jednostkami;

stosuje do obliczeń związki między promieniem okręgu, prędkością kątową, prędkością liniową oraz przyspieszeniem dośrodkowym;

identyfikuje siłę wypadkową działającą na ciało w ruchu jednostajnym po okręgu jako siłę dośrodkową;

opisuje ruch niejednostajny po okręgu;

wyznacza graficznie siłę wypadkową dla sił działających w dowolnych kierunkach na płaszczyźnie;

stosuje zasady dynamiki do opisu zachowania się ciał;

posługuje się pojęciem pędu i jego jednostką; interpretuje II zasadę dynamiki jako związek między zmianą pędu, siłą wypadkową i czasem działania tej siły wypadkowej;

wykorzystuje zasadę zachowania pędu do opisu zachowania się izolowanego układu ciał;

rozróżnia i analizuje zderzenia sprężyste i niesprężyste;

opisuje opory ruchu (opory ośrodka, tarcie statyczne, tarcie kinetyczne); rozróżnia współczynniki tarcia kinetycznego oraz tarcia statycznego; omawia rolę tarcia na wybranych przykładach;

rozróżnia układy inercjalne i nieinercjalne; omawia różnice między opisem ruchu ciał w układach inercjalnych i nieinercjalnych; posługuje się pojęciem siły bezwładności;

stosuje zasadę równoważności układów inercjalnych (zasadę względności Galileusza);

posługuje się pojęciami pracy mechanicznej, mocy, energii kinetycznej, energii potencjalnej wraz z ich jednostkami; wykorzystuje równość między pracą siły wypadkowej i zmianą energii kinetycznej oraz zasadę zachowania energii mechanicznej do obliczeń;

posługuje się pojęciem sprawności urządzeń mechanicznych;

interpretuje pole pod wykresem zależności siły od drogi i pole pod wykresem zależności mocy od czasu jako wykonaną pracę;

opisuje ruch ciał na równi pochyłej;

posługuje się pojęciem ciśnienia hydrostatycznego i stosuje je do obliczeń; analizuje równowagę cieczy w naczyniach połączonych;

stosuje do obliczeń prawo Archimedesa i objaśnia warunki pływania ciał;

doświadczalnie:

• a) demonstruje zachowanie ciał w układach poruszających się z przyspieszeniem,
  II.26.a — co warto przećwiczyć

  • Opisz zachowanie ciała w układzie przyspieszającym.
  • Porównaj opis z układu inercjalnego i nieinercjalnego.

  Do tych umiejętności nie przypisano jeszcze osobnego podzadania w tej mapie.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• b) bada zderzenia ciał oraz wyznacza masę lub prędkość jednego z ciał, korzystając z zasady zachowania pędu,
  II.26.b — co warto przećwiczyć

  • Zaplanuj pomiar prędkości przed i po zderzeniu.
  • Wyznacz masę lub prędkość z zachowania pędu i oceń wpływ sił zewnętrznych.

  Powiązane podzadania

  • D5.1 — Zderzenie sprężyste kuli z nieruchomą kulą

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• c) jakościowo bada związek między siłą dośrodkową a masą, prędkością liniową i promieniem w ruchu jednostajnym po okręgu,
  II.26.c — co warto przećwiczyć

  • Zbadaj wpływ masy, szybkości i promienia na siłę dośrodkową.
  • Kontroluj dwie wielkości, gdy zmieniasz trzecią.

  Powiązane podzadania

  • K4.2 — Ruch po okręgu - karuzela
  • D7.1 — Badanie siły dośrodkowej

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• d) wyznacza współczynnik tarcia statycznego na podstawie analizy zachowania się ciała na równi.
  II.26.d — co warto przećwiczyć

  • Rozpoznaj próg ruszania na równi.
  • Wyznacz współczynnik tarcia statycznego z kąta granicznego i opisz niepewność.

  Powiązane podzadania

  • D1.1 — Diagram sił na równi pochyłej z wiatrem

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

wyznacza położenie środka masy układu ciał;

stosuje pojęcie bryły sztywnej; opisuje ruch obrotowy bryły sztywnej wokół osi;

stosuje warunki statyki bryły sztywnej; posługuje się pojęciem momentu sił wraz z jednostką;

stosuje zasady dynamiki dla ruchu obrotowego; posługuje się pojęciami przyspieszenia kątowego oraz momentu bezwładności jako wielkości zależnej od rozkładu mas, wraz z ich jednostkami;

oblicza energię kinetyczną ruchu obrotowego bryły sztywnej dookoła nieruchomej osi przy zadanym momencie bezwładności względem tej osi; oblicza energię ruchu bryły sztywnej jako sumę energii kinetycznej ruchu postępowego środka masy i ruchu obrotowego wokół osi przechodzącej przez środek masy;

posługuje się pojęciem momentu pędu punktu materialnego i bryły; stosuje do obliczeń związek między momentem pędu i prędkością kątową;

stosuje zasadę zachowania momentu pędu;

doświadczalnie:

• a) demonstruje zasadę zachowania momentu pędu,
  III.8.a — co warto przećwiczyć

  • Zademonstruj zmianę prędkości kątowej przy zmianie rozkładu masy.
  • Wskaż układ i zewnętrzny moment sił.

  Powiązane podzadania

  • RO4.2 — Zachowanie momentu pędu

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• b) bada ruch ciał o różnych momentach bezwładności.
  III.8.b — co warto przećwiczyć

  • Porównaj ruch brył o różnych momentach bezwładności.
  • Kontroluj wysokość startu i sprawdź warunek toczenia bez poślizgu.

  Powiązane podzadania

  • RO1.1 — Zasada zachowania energii z energią obrotową
  • RO6.2 — Walec staczający się z równi pochyłej

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

posługuje się prawem powszechnego ciążenia do opisu oddziaływania grawitacyjnego; wskazuje siłę grawitacji jako przyczynę spadania ciał;

stosuje do obliczeń związek między przyspieszeniem grawitacyjnym na powierzchni planety a jej masą i promieniem;

analizuje jakościowo wpływ siły grawitacji Słońca na niejednostajny ruch planet po orbitach eliptycznych i siły grawitacji planet na ruch ich księżyców;

wskazuje siłę grawitacji jako siłę dośrodkową w ruchu po orbicie kołowej, oblicza wartość prędkości na orbicie kołowej o dowolnym promieniu; omawia ruch satelitów wokół Ziemi;

interpretuje III prawo Keplera jako konsekwencję prawa powszechnego ciążenia; stosuje do obliczeń III prawo Keplera dla orbit kołowych i eliptycznych;

interpretuje II prawo Keplera jako konsekwencję zasady zachowania momentu pędu;

oblicza zmiany energii potencjalnej grawitacji i stosuje zasadę zachowania energii do ruchu pod wpływem siły grawitacji; posługuje się pojęciem drugiej prędkości kosmicznej (prędkości ucieczki);

opisuje stan nieważkości i stan przeciążenia oraz podaje warunki i przykłady jego występowania;

opisuje budowę Układu Słonecznego; wskazuje Słońce jako jedną z wielu gwiazd w Galaktyce oraz Galaktykę jako jedną z wielu galaktyk we Wszechświecie; posługuje się pojęciami jednostki astronomicznej, roku świetlnego;

opisuje Wielki Wybuch jako początek znanego nam Wszechświata; zna przybliżony wiek Wszechświata, opisuje rozszerzanie się Wszechświata (ucieczkę galaktyk); stosuje do obliczeń prawo Hubble’a jako proporcjonalność prostą między odległością względną dalekich galaktyk a ich prędkością względną.

opisuje proporcjonalność siły sprężystości do wydłużenia; posługuje się pojęciem współczynnika sprężystości i jego jednostką;

analizuje ruch pod wpływem siły sprężystości; posługuje się pojęciem ruchu harmonicznego; podaje przykłady takich ruchów;

opisuje ruch harmoniczny, posługując się pojęciami wychylenia, amplitudy, częstości kołowej i przesunięcia fazowego; rozróżnia drgania o fazach zgodnych lub przeciwnych;

analizuje zależności położenia, prędkości i przyspieszenia od czasu dla ciała w ruchu drgającym harmonicznym oraz interpretuje wykresy tych zależności;

stosuje do obliczeń zależność okresu małych drgań wahadła matematycznego i ciężarka na sprężynie od ich parametrów;

oblicza energię potencjalną sprężystości i uwzględnia ją w analizie przemian energii;

omawia zjawisko rezonansu mechanicznego na wybranych przykładach;

doświadczalnie:

• a) demonstruje niezależność okresu małych drgań wahadła od amplitudy,
  V.8.a — co warto przećwiczyć

  • Porównaj okresy dla kilku małych amplitud przy stałej długości.
  • Oceń różnice względem niepewności pomiaru.

  Do tych umiejętności nie przypisano jeszcze osobnego podzadania w tej mapie.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• b) bada zależność okresu drgań od długości wahadła,
  V.8.b — co warto przećwiczyć

  • Zbierz okresy dla kilku długości i zapisz T².
  • Sprawdź zależność na wykresie oraz założenia modelu.

  Powiązane podzadania

  • AP2.2 — Wahadło matematyczne - średnia, wykres T² od l, wyznaczenie g

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• c) bada zależność okresu drgań ciężarka od jego masy i od współczynnika sprężystości sprężyny,
  V.8.c — co warto przećwiczyć

  • Zbadaj osobno wpływ masy i sztywności sprężyny na okres.
  • Zaplanuj porównanie przy zachowaniu zakresu sprężystości.

  Do tych umiejętności nie przypisano jeszcze osobnego podzadania w tej mapie.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• d) demonstruje zjawisko rezonansu mechanicznego,
  V.8.d — co warto przećwiczyć

  • Zmieniaj częstotliwość wymuszania i obserwuj amplitudę.
  • Wyjaśnij rolę tłumienia i warunek rezonansu.

  Do tych umiejętności nie przypisano jeszcze osobnego podzadania w tej mapie.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• e) wyznacza wartość przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła matematycznego.
  V.8.e — co warto przećwiczyć

  • Wyznacz g z pomiarów długości i okresu.
  • Oceń niepewność oraz zgodność z wartością odniesienia.

  Powiązane podzadania

  • AP2.1 — Wahadło matematyczne - średnia, wykres T² od l, wyznaczenie g
  • AP2.3 — Wahadło matematyczne - średnia, wykres T² od l, wyznaczenie g

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

opisuje zjawisko rozszerzalności cieplnej: liniowej ciał stałych oraz objętościowej gazów i cieczy;

rozróżnia przekaz energii w postaci ciepła między układami o różnych temperaturach i przekaz energii w formie pracy;

posługuje się pojęciem energii wewnętrznej; analizuje pierwszą zasadę termodynamiki jako zasadę zachowania energii;

opisuje przykłady współistnienia substancji w różnych fazach w stanie równowagi termodynamicznej;

wykorzystuje pojęcie ciepła właściwego oraz ciepła przemiany fazowej w analizie bilansu cieplnego;

opisuje skokową zmianę energii wewnętrznej w przemianach fazowych;

wymienia szczególne własności wody i ich konsekwencje dla życia na Ziemi;

stosuje pierwszą zasadę termodynamiki do analizy przemian gazowych; rozróżnia przemiany: izotermiczną, izobaryczną, izochoryczną i adiabatyczną gazów;

posługuje się założeniami teorii kinetyczno-molekularnej gazu doskonałego;

opisuje związek między temperaturą w skali Kelvina a średnią energią ruchu cząsteczek i energią wewnętrzną gazu doskonałego;

analizuje wykresy przemian gazu doskonałego;

stosuje równanie gazu doskonałego (równanie Clapeyrona) do wyznaczenia parametrów gazu;

posługuje się pojęciem ciepła molowego gazu; interpretuje związek między ciepłem molowym przy stałym ciśnieniu a ciepłem molowym w stałej objętości dla gazu doskonałego;

analizuje przepływ energii w postaci ciepła i pracy mechanicznej w silnikach i pompach cieplnych;

analizuje przedstawione cykle termodynamiczne, oblicza sprawność silników cieplnych;

interpretuje drugą zasadę termodynamiki, podaje przykłady zjawisk odwracalnych i nieodwracalnych;

doświadczalnie:

• a) demonstruje rozszerzalność cieplną wybranych ciał stałych,
  VI.17.a — co warto przećwiczyć

  • Zademonstruj zmianę rozmiaru ciała stałego po ogrzaniu.
  • Wskaż obserwację i kontroluj temperaturę oraz bezpieczeństwo.

  Powiązane podzadania

  • T7.1 — Demonstracja rozszerzalności cieplnej metalu
  • T7.2 — Demonstracja rozszerzalności cieplnej metalu
  • T7.3 — Demonstracja rozszerzalności cieplnej metalu

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• b) bada proces wyrównywania temperatury ciał i posługuje się bilansem cieplnym,
  VI.17.b — co warto przećwiczyć

  • Zarejestruj wyrównywanie temperatur i zastosuj bilans cieplny.
  • Oceń straty do otoczenia i rolę kalorymetru.

  Powiązane podzadania

  • T4.2 — Bilans cieplny

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• c) demonstruje stałość temperatury podczas przemiany fazowej.
  VI.17.c — co warto przećwiczyć

  • Zaobserwuj temperaturę w trakcie przemiany fazowej.
  • Powiąż plateau z wymianą energii przy określonych warunkach.

  Do tych umiejętności nie przypisano jeszcze osobnego podzadania w tej mapie.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

posługuje się zasadą zachowania ładunku;

oblicza wartość siły wzajemnego oddziaływania ładunków, stosując prawo Coulomba;

posługuje się wektorem natężenia pola elektrycznego wraz z jego jednostką; ilustruje graficznie pole elektryczne za pomocą linii pola; interpretuje zagęszczenie linii pola jako miarę natężenia pola; rozróżnia pole centralne i pole jednorodne;

analizuje natężenie pola wytwarzanego przez układ ładunków punktowych i oblicza jego wartość;

opisuje pole na zewnątrz sferycznie symetrycznego układu ładunków;

opisuje jakościowo rozkład ładunków w przewodnikach, zerowe natężenie pola elektrycznego wewnątrz przewodnika (klatka Faradaya), duże natężenie pola wokół ostrzy na powierzchni przewodnika;

analizuje ruch cząstek naładowanych w polu elektrycznym;

analizuje zmianę energii potencjalnej podczas ruchu ładunku w polu elektrycznym; posługuje się pojęciem napięcia między punktami w polu elektrycznym; posługuje się pojęciem potencjału pola i jego jednostką;

oblicza zmianę energii ładunku w polu centralnym i jednorodnym; stosuje związek między napięciem i natężeniem pola w jednorodnym polu elektrycznym;

opisuje kondensator jako układ dwóch przeciwnie naładowanych przewodników, między którymi istnieje napięcie elektryczne, oraz jako urządzenie magazynujące energię; opisuje ilościowo pole elektryczne wewnątrz kondensatora płaskiego;

doświadczalnie:

• a) ilustruje pole elektryczne oraz układ linii pola wokół przewodnika,
  VII.12.a — co warto przećwiczyć

  • Przedstaw obserwowany układ linii pola elektrycznego.
  • Wyjaśnij, czego dowodzi demonstracja i gdzie są jej ograniczenia.

  Powiązane podzadania

  • ES6.1 — Mapowanie pola elektrycznego przy elektrodach
  • ES6.2 — Mapowanie pola elektrycznego przy elektrodach
  • ES6.3 — Mapowanie pola elektrycznego przy elektrodach

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• b) demonstruje przekaz energii podczas rozładowania kondensatora (np. lampa błyskowa, przeskok iskry).
  VII.12.b — co warto przećwiczyć

  • Zaobserwuj skutek przekazania energii z kondensatora.
  • Połącz zmianę energii z przebiegiem rozładowania.

  Powiązane podzadania

  • ES3.2 — Kondensator płaski

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

opisuje przewodnictwo w metalach, elektrolitach i gazach;

posługuje się pojęciami natężenia prądu elektrycznego, napięcia elektrycznego; oporu elektrycznego oraz mocy wraz z ich jednostkami;

analizuje zależność oporu od wymiarów przewodnika, posługuje się pojęciem oporu właściwego materiału i jego jednostką;

rozróżnia metale i półprzewodniki; omawia zależność oporu od temperatury dla metali i półprzewodników;

stosuje do obliczeń proporcjonalność natężenia prądu stałego do napięcia dla przewodników (prawo Ohma);

analizuje charakterystykę prądowo-napięciową elementów obwodu (zgodną lub niezgodną z prawem Ohma);

posługuje się pojęciami oporu wewnętrznego i siły elektromotorycznej jako cechami źródła napięcia;

stosuje do obliczeń związek mocy wydzielonej na oporniku (ciepła Joule’a-Lenza) z natężeniem prądu i oporem oraz napięciem i oporem;

wykorzystuje dane znamionowe urządzeń elektrycznych do obliczeń;

interpretuje I prawo Kirchhoffa jako przykład zasady zachowania ładunku;

analizuje dodawanie i odejmowanie napięć w obwodzie, z uwzględnieniem źródeł i odbiorników energii (II prawo Kirchhoffa);

posługuje się pojęciem oporu zastępczego; oblicza opór zastępczy układu oporników połączonych szeregowo lub równolegle;

opisuje funkcję diody półprzewodnikowej jako elementu przewodzącego w jednym kierunku; przedstawia jej zastosowanie w prostownikach oraz jako źródła światła;

doświadczalnie:

• a) demonstruje I prawo Kirchhoffa,
  VIII.15.a — co warto przećwiczyć

  • Zmierz prądy w gałęziach i porównaj ich sumy w węźle.
  • Uwzględnij sposób włączenia amperomierza i niepewności.

  Do tych umiejętności nie przypisano jeszcze osobnego podzadania w tej mapie.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• b) bada dodawanie napięć w układzie ogniw połączonych szeregowo,
  VIII.15.b — co warto przećwiczyć

  • Zmierz napięcia pojedynczych ogniw i ich połączenia szeregowego.
  • Uwzględnij biegunowość i odróżnij napięcie bez obciążenia od napięcia pod obciążeniem.

  Powiązane podzadania

  • PE7.1 — Badanie dodawania napięć ogniw
  • PE7.3 — Badanie dodawania napięć ogniw

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• c) demonstruje rolę diody jako elementu składowego prostowników i źródła światła,
  VIII.15.c — co warto przećwiczyć

  • Zademonstruj prostowanie i świecenie LED.
  • Wyjaśnij kierunek przewodzenia i rolę rezystora ograniczającego prąd.

  Powiązane podzadania

  • PE5.1 — Obwód z diodami LED i opornikami

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• d) bada charakterystykę prądowo-napięciową elementu, który nie spełnia prawa Ohma.
  VIII.15.d — co warto przećwiczyć

  • Zmierz I(U) elementu nieomowego.
  • Wskaż, dlaczego iloraz U/I nie jest stały.

  Do tych umiejętności nie przypisano jeszcze osobnego podzadania w tej mapie.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

posługuje się pojęciem pola magnetycznego; rysuje linie pola magnetycznego w pobliżu magnesów stałych i przewodników z prądem (przewodnik prostoliniowy, zwojnica);

posługuje się pojęciem wektora indukcji magnetycznej wraz z jego jednostką, analizuje oddziaływanie pola magnetycznego na przewodnik z prądem oraz na poruszającą się cząstkę naładowaną (siła elektrodynamiczna, siła Lorentza);

analizuje tor cząstki naładowanej w jednorodnym polu magnetycznym;

rysuje siły działające na pętlę z przewodnika w jednorodnym polu magnetycznym; na podstawie tego rysunku omawia zasadę działania silnika elektrycznego;

stosuje do obliczeń związek wartości indukcji pola magnetycznego i natężenia prądu dla prostoliniowego przewodnika i długiej zwojnicy;

analizuje siłę oddziaływania dwóch długich przewodników prostoliniowych;

opisuje jakościowo podstawowe właściwości oraz zastosowania ferromagnetyków;

oblicza strumień pola magnetycznego przez powierzchnię, stosuje jednostkę strumienia;

opisuje zjawisko indukcji elektromagnetycznej; stosuje regułę Lenza; opisuje przemiany energii podczas działania prądnicy;

oblicza siłę elektromotoryczną indukcji jako szybkość zmiany strumienia;

opisuje cechy prądu przemiennego; posługuje się pojęciem napięcia i natężenia skutecznego; oblicza napięcie i natężenie skuteczne dla przebiegu sinusoidalnego;

opisuje zasadę działania transformatora; przedstawia uproszczony model transformatora, w którym przekładnia napięciowa i przekładnia prądowa zależą tylko od liczb zwojów; opisuje zastosowania transformatorów;

opisuje jakościowo współzależność zmian pola magnetycznego i elektrycznego oraz rozchodzenie się fal elektromagnetycznych;

doświadczalnie:

• a) ilustruje układ linii pola magnetycznego,
  IX.15.a — co warto przećwiczyć

  • Zbadaj układ linii pola za pomocą igły lub opiłków.
  • Odróżnij kształt linii od wyznaczenia ich zwrotu.

  Do tych umiejętności nie przypisano jeszcze osobnego podzadania w tej mapie.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• b) demonstruje zjawisko indukcji elektromagnetycznej i jego związek ze względnym ruchem magnesu i zwojnicy oraz ze zmianą natężenia prądu w elektromagnesie.
  IX.15.b — co warto przećwiczyć

  • Porównaj ruch magnesu względem cewki z ruchem cewki względem magnesu.
  • Wykaż rolę zmiany prądu w drugim elektromagnesie.

  Powiązane podzadania

  • I1.2 — Reguła Lenza

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

analizuje rozchodzenie się fal na powierzchni wody i dźwięku w powietrzu na podstawie obrazu powierzchni falowych;

posługuje się pojęciem natężenia fali wraz z jej jednostką (W/m²) oraz proporcjonalnością do kwadratu amplitudy;

opisuje zależność natężenia i amplitudy fali kulistej od odległości od punktowego źródła;

opisuje widmo światła białego jako mieszaniny fal elektromagnetycznych o różnych częstotliwościach;

opisuje światło laserowe jako skolimowaną wiązkę światła monochromatycznego o zgodnej fazie;

stosuje prawo odbicia i prawo załamania fal na granicy dwóch ośrodków; posługuje się pojęciem współczynnika załamania ośrodka; oblicza kąt graniczny;

opisuje działanie światłowodu jako przykład wykorzystania zjawiska całkowitego wewnętrznego odbicia;

opisuje jakościowo związek między dyfrakcją na szczelinie a szerokością szczeliny i długością fali;

stosuje zasadę superpozycji fal; wyjaśnia zjawisko interferencji fal; podaje warunki wzmocnienia oraz wygaszenia się fal;

opisuje zależność przestrzennego obrazu interferencji od długości fali i odległości między źródłami;

analizuje efekt Dopplera dla fal w przypadku, gdy źródło lub obserwator poruszają się znacznie wolniej niż fala; podaje przykłady występowania tego efektu dla fal dźwiękowych i elektromagnetycznych;

rozróżnia fale poprzeczne i podłużne; opisuje światło jako falę elektromagnetyczną poprzeczną; rozróżnia światło spolaryzowane i niespolaryzowane; analizuje polaryzację światła po przejściu przez polaryzator, wynikającą z poprzecznego charakteru fali elektromagnetycznej;

opisuje obraz powstający po przejściu światła przez siatkę dyfrakcyjną; stosuje do obliczeń związek między kątem dyfrakcji, stałą siatki i długością fali;

opisuje jakościowo zależność ogniskowej soczewki od jej krzywizny oraz współczynnika załamania; stosuje do obliczeń pojęcie zdolności skupiającej wraz z jej jednostką;

rysuje konstrukcyjnie obrazy wytworzone przez soczewki; stosuje do obliczeń równanie soczewki;

doświadczalnie:

• a) obserwuje zmiany natężenia światła po przejściu przez dwa polaryzatory, których osie polaryzacji tworzą różne kąty,
  X.18.a — co warto przećwiczyć

  • Porównaj natężenie światła dla kilku ustawień dwóch polaryzatorów.
  • Opisz minimum i maksimum obserwacji.

  Powiązane podzadania

  • O4.2 — Prawo Malusa i polaryzacja - trzy polaryzatory

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• b) obserwuje zjawisko dyfrakcji fali na szczelinie,
  X.18.b — co warto przećwiczyć

  • Zaobserwuj ugięcie fali za szczeliną.
  • Porównaj obraz dla różnych szerokości względem długości fali.

  Do tych umiejętności nie przypisano jeszcze osobnego podzadania w tej mapie.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• c) obserwuje zjawisko interferencji fal,
  X.18.c — co warto przećwiczyć

  • Zaobserwuj obszary wzmocnień i osłabień.
  • Wskaż warunki uzyskania trwałego obrazu interferencji.

  Powiązane podzadania

  • DF4.2 — Natężenie fali kulistej i interferencja

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• d) demonstruje rozpraszanie światła w ośrodku,
  X.18.d — co warto przećwiczyć

  • Zademonstruj rozpraszanie światła w ośrodku.
  • Odróżnij rozpraszanie od odbicia i załamania na granicy.

  Powiązane podzadania

  • O9.2 — Rozpraszanie światła w mieszaninie koloidalnej
  • O9.3 — Rozpraszanie światła w mieszaninie koloidalnej

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• e) wyznacza wartość współczynnika załamania światła z pomiaru kąta granicznego,
  X.18.e — co warto przećwiczyć

  • Wyznacz kąt graniczny w doświadczeniu.
  • Oblicz współczynnik załamania i oceń niepewność kąta.

  Powiązane podzadania

  • O2.1 — Prawo Snella i całkowite wewnętrzne odbicie

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

• f) bada związek między ogniskową soczewki a położeniami przedmiotu i obrazu.
  X.18.f — co warto przećwiczyć

  • Zmierz położenia przedmiotu i ostrego obrazu.
  • Wyznacz ogniskową i porównaj wyniki z kilku ustawień.

  Powiązane podzadania

  • O1.1 — Równanie soczewki i powiększenie
  • O3.2 — Konstrukcja obrazu w soczewce skupiającej

  Link otwiera dział. W zakładce zadań odszukaj podany numer. Podzadania mogą ćwiczyć tylko część wymagania.

  Sam rachunek lub opis zjawiska nie zastępuje doświadczenia. Przećwicz także opis układu, obserwacje i uzasadnienie wniosku; przy pomiarach uwzględnij niepewności. Praktyczne doświadczenia wykonuj zgodnie z instrukcją i zasadami bezpieczeństwa, w razie potrzeby pod opieką nauczyciela.

opisuje dualizm korpuskularno-falowy światła; posługuje się pojęciem fotonu oraz oblicza jego energię;

rozróżnia widma emisyjne i absorpcyjne gazów; interpretuje linie widmowe jako skutek przejść między poziomami energetycznymi w atomach z emisją lub absorpcją kwantu światła; rozróżnia stan podstawowy i stany wzbudzone atomu;

analizuje seryjny układ linii widmowych na przykładzie widma atomu wodoru; oblicza różnice energii między poziomami energetycznymi w atomie wodoru;

posługuje się pojęciem pędu fotonu; stosuje zasadę zachowania energii i zasadę zachowania pędu do opisu emisji i absorpcji przez swobodne atomy; opisuje odrzut atomu emitującego kwant światła;

opisuje zjawiska jonizacji i fotoelektryczne jako wywołane tylko przez promieniowanie o częstotliwości większej od granicznej;

opisuje zjawiska dyfrakcji oraz interferencji elektronów i innych cząstek; oblicza długość fali de Broglie’a poruszających się cząstek;

doświadczalnie: obserwuje widma atomowe za pomocą siatki dyfrakcyjnej.

wskazuje niezależność prędkości światła w próżni od prędkości źródła i prędkości obserwatora;

posługuje się związkiem między energią całkowitą, masą cząstki i jej prędkością; posługuje się pojęciem energii spoczynkowej;

opisuje równoważność masy i energii spoczynkowej;

wskazuje prędkość światła w próżni jako maksymalną prędkość przekazu energii i informacji;

posługuje się pojęciami pierwiastek, jądro atomowe, izotop, proton, neutron, elektron; opisuje skład jądra atomowego na podstawie liczb masowej i atomowej;

zapisuje reakcje jądrowe, stosując zasadę zachowania liczby nukleonów i zasadę zachowania ładunku;

stosuje zasadę zachowania energii do opisu reakcji jądrowych; posługuje się pojęciem energii wiązania;

oblicza dla dowolnego izotopu energię spoczynkową, deficyt masy i energię wiązania;

wymienia właściwości promieniowania jądrowego; opisuje rozpady alfa, beta (β+, β–);

posługuje się pojęciem jądra stabilnego i niestabilnego; opisuje powstawanie promieniowania gamma;

opisuje przypadkowy charakter rozpadu jąder atomowych;

opisuje rozpad izotopu promieniotwórczego; posługuje się pojęciem czasu połowicznego rozpadu; oblicza liczbę jąder izotopu promieniotwórczego, które pozostają w próbce po dowolnym czasie; opisuje zasadę datowania substancji na podstawie węgla ¹⁴C;

wskazuje wpływ promieniowania jonizującego na organizmy żywe;

opisuje reakcję rozszczepienia jądra uranu ²³⁵U zachodzącą w wyniku pochłonięcia neutronu; podaje warunki zajścia reakcji łańcuchowej;

wskazuje reakcję termojądrową przemiany wodoru w hel jako źródło energii gwiazd; analizuje reakcję termojądrową na podstawie podanego schematu reakcji;